ตาขี้เกียจ (Amblyopia, Lazy eye)
คิดว่าหลายๆท่านคงเคยได้ยินคำนี้มาบ้าง  แต่เท่าที่ผมได้พูดคุยมาโดยส่วนมากไม่เข้าใจว่าตาขี้เกียจเป็นอย่างไร  และมักมีคำถามตามมาอีกมาก เช่น  เกิดจากสาเหตุใด  ป้องกันได้มั้ย  หากเป็นแล้วจะแก้ไขได้หรือไม่
ตาขี้เกียจคืออะไร?
ตาขี้เกียจ หมายถึงระดับการมองเห็น(visual acuity) ที่แย่กว่าปกติ  แม้ว่าจะใส่แว่นแก้ไขสายตาอย่างเต็มที่แล้วก็ยังไม่สามารถเห็นได้ชัด
ตาขี้เกียจเป็นปัญหาที่สำคัญเนื่องจากมีขีดจำกัดในการแก้ไข กล่าวคือ ถ้าตรวจพบว่าเด็กมีตาขี้เกียจต้องได้รับการแก้ไขก่อนอายุ8ปี จึงจะได้ผลดี  หากพบเมื่ออายุ10ปีไปแล้วจะไม่สามารถแก้ไขได้ไปจนตลอดชีวิต
ตาขี้เกียจเกิดจากสาเหตุใด?
ระบบการมองเห็นนั้นเริ่มพัฒนาตั้งแต่แรกเกิด เด็กทารกจะมีสายตายาว และมองเห็นภาพมัวๆมีระดับการมองเห็นต่ำ ซึ่งจะค่อยๆดีขึ้น เห็นได้ชัดเจนขึ้นตามการพัฒนาของระบบประสาท และการกระตุ้นจากการมอง  แต่หากในระยะเริ่มต้นมีความผิดปกติเกิดขี้นกับดวงตาทำให้ไม่สามารถมองเห็นได้ดี เช่น เป็นต้อกระจกตั้งแต่กำเนิด, ตาเข, สายตาผิดปกติมาก  ฯลฯ จะเป็นการขัดขวางการกระตุ้นระบบการมองเห็น  ซึ่งจะทำให้เป็นตาขี้เกียจได้  ถ้าเป็นเมื่ออายุยิ่งน้อยอาการจะยิ่งรุนแรง
สาเหตุหลักที่ทำให้เป็นตาขี้เกียจ

• อันดับแรกคือ ตาเข
• รองลงมาคือตาข้างใดข้างหนึ่งมีสายตาผิดปกติมาก จนทำให้ตาข้างนั้นไม่ถูกใช้งาน(suppression)
• ตาทั้ง2ข้างมีสายตาผิดปกติมาก กรณีนี้จะเป็นตาขี้เกียจทั้ง2ตา
• ประสาทตาไม่ได้รับการกระตุ้น  เช่น หนังตาตก หรือมีต้อกระจก

เมื่อรู้ว่าเด็กมีเป็นตาขี้เกียจก็ต้องแก้ไขโดยพยายามให้ใช้ตาข้างนั้นให้มากเพื่อกระตุ้นการทำงานของสมอง ซึ่งมีหลายวิธี โดยขั้นแรก จะต้องแก้ไขเรื่องสายตาก่อน  จากนั้นอาจใช้การปิดตาข้างที่ดีเพื่อให้ใช้งานข้างที่ด้อยอย่างเต็มที่ โดยระหว่างที่ทำการรักษาจะต้องพาเด็กไปตรวจตามตารางอย่างสม่ำเสมอเพราะการรักษาแต่ละช่วงอาจมีความแตกต่างกัน และมักจะต้องฝึกกล้ามเนื้อตาร่วมด้วย
การป้องกันที่ดีที่สุดคือการตรวจตาเพื่อจะได้รู้ว่าตาเด็กมีความผิดปกติหรือไม่  หากตรวจพบความผิดปกติจะได้แก้ไขอย่างเหมาะสมซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างมากต่อตัวเด็กเอง